Romanya'da bir yatırımın hukuki yapılandırılması

Bir yatırımcı için soru yalnızca bir projenin ticari açıdan cazip görünüp görünmediği değildir.

Asıl soru, yatırımın önerilen biçimde gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceği, satın alınan varlığın veya şirketin beklenen hukuki durumda olup olmadığı ve işlemin yapısının yatırılan sermayeyi yeterince koruyup korumadığıdır.

Bu konular imzadan önce netleştirilmelidir.

Bir sözleşme imzalandıktan sonra, işlemin temel unsurlarının birçoğu (fiyat, garantiler, tamamlanma koşulları, çıkış mekanizmaları veya risklerin paylaşımı) artık belirlenmiş olur.

Bu nedenle hukuki yapılandırma, yatırımın ardından gelen aşama değildir. Yatırımın koşullarından biridir.

1. İlk soru: yatırımcı aslında neyi satın alıyor?

“Bir şirkete yatırım” ifadesi, birbirinden çok farklı hukuki işlemleri tanımlayabilir.

Yatırımcı mevcut bir şirkette pay veya hisse satın alabilir, yalnızca belirli varlıkları edinebilir, bir sermaye artırımına katılabilir, yerel bir ortakla birlikte yeni bir şirket kurabilir, şirketi sermaye ve borç yoluyla finanse edebilir ya da bu mekanizmalardan birkaçını birleştirebilir.

Bir share deal'de (pay devri) yatırımcı, hukuki geçmişi, sözleşmeleri, varlıkları ve yükümlülükleriyle birlikte mevcut şirkete girer.

Bir asset deal'de (varlık devri) yatırımcı belirli varlıkları veya işletme unsurlarını seçer ve devir; mülkiyet, sözleşmeler, izinler ve olası onaylar açısından tek tek analiz edilmelidir.

Bir sermaye artırımında para şirkete girer ve yatırımcı üzerinde anlaşılan payı alır.

Bu yapılar görünüşte benzer ticari sonuçlar doğurabilir, ancak hukuki riskleri farklıdır. Bu nedenle işlemin biçimi, yatırımcının elde etmek istediği sonuca göre seçilmelidir.

2. Due diligence, risk satın alınmadan önce yapılmalıdır

Satın almadan önce yatırımcı, incelenen şirkette veya projede fiilen neyin bulunduğunu anlamalıdır. Hukuki due diligence'ın (hukuki durum tespiti) işlevi budur.

İnceleme, projeye bağlı olarak şunları kapsayabilir: şirket yapısı; önemli sözleşmeler; varlıklar; izinler ve lisanslar; davalar ve mevcut riskler; çalışanlar ve yönetim; fikri mülkiyet; gayrimenkuller ve bunların hukuki durumu.

Amaç, olabildiğince uzun bir rapor hazırlamak değildir. Amaç; fiyatı, işlemin yapısını, hatta yatırım kararının kendisini etkileyebilecek sorunları tespit etmektir.

3. Ortaklık ve kontrol yapısı en baştan belirlenmelidir

Yatırım yalnızca sermayede bir yüzde anlamına gelmez. Önemli olan, o yüzdeyle birlikte hangi hakların geldiğidir.

Bir yatırımcının yönetici atama hakkına, önemli kararlar için veto haklarına, sulandırmaya karşı korumaya, bilgi alma haklarına, gelecekteki finansmanlara ilişkin kurallara, çıkış mekanizmalarına, drag-along veya tag-along haklarına, kilitlenme (deadlock) durumları için kurallara ve payların devrine ilişkin kısıtlamalara ihtiyacı olabilir.

Bir SRL (limited şirket) söz konusu olduğunda Şirketler Kanunu, esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe, payların şirket dışındaki kişilere devrinin ancak sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden ortakların onayıyla mümkün olduğunu öngörür. Kaynak: Legea nr. 31/1990 (Şirketler Kanunu), md. 202.

Dolayısıyla, satın alma mekanizması belirlenmeden önce mevcut şirketin belgeleri analiz edilmelidir.

4. Term sheet veya LOI, işlemi nihai sözleşmeden önce belirleyebilir

Birçok yatırım bir Term Sheet, Letter of Intent (LOI, niyet mektubu), Memorandum of Understanding (MOU, mutabakat zaptı) veya başka bir ön belgeyle başlar.

Bu belge; fiyatı veya değerleme mekanizmasını, edinilen payı, yatırımın yapısını, due diligence süresini, münhasırlığı, gizliliği, işlemin temel koşullarını, takvimi ve imza veya closing koşullarını tanımlayabilir.

Bir ön belge basit bir formalite olarak görülmemelidir. Hangi hükümlerin bağlayıcı olduğu ve hangi unsurların müzakereye açık kaldığı açıkça belirlenmelidir.

5. Bazı yatırımlar CEISD onayı açısından da analiz edilmelidir

Romanya'daki bazı yatırımlar için işlemin yapısı, yatırımların incelenmesi rejimi açısından da analiz edilmelidir.

OUG nr. 46/2022'nin (Hükümet Olağanüstü Kararnamesi) Mart 2026'da değiştirilmiş güncel hâline göre, md. 3 fıkra (1) kapsamına giren, ilgili alanlarla ilgili olan ve değeri 5 milyon EUR eşiğini aşan yatırımlar CEISD'nin (Doğrudan Yabancı Yatırımları İnceleme Komisyonu) incelemesine ve onayına tabidir. Bu eşiğin altındaki yatırımlar da, niteliği veya olası etkileri nedeniyle ulusal güvenliği ya da kamu düzenini etkileyebiliyor veya Avrupa Birliği'nin ilgi alanındaki proje ya da programları etkileyebiliyorsa incelenebilir. Kaynak: OUG nr. 46/2022, md. 3.

Onay gerekiyorsa, işlem belgeleri bunu closing için uygun koşullarla yansıtmalıdır.

6. İşlemin aynı zamanda bir ekonomik yoğunlaşma olup olmadığı kontrol edilmelidir

Bir şirket üzerinde kontrol edinilmesine yol açan yatırımlarda ekonomik yoğunlaşma rejimi de önem kazanabilir.

Rekabet Kanunu, ilgili teşebbüslerin toplam cirosu 10 milyon EUR'nun lei karşılığını aştığında ve ilgili teşebbüslerden en az ikisinin her biri bir önceki yılda Romanya'da 4 milyon EUR'nun lei karşılığından fazla ciro elde ettiğinde bildirim yükümlülüğü öngörür. Kaynak: Legea concurenței nr. 21/1996 (Rekabet Kanunu), md. 12.

Bazı işlemlerde CEISD incelemesi ve ekonomik yoğunlaşma incelemesi paralel olarak yürüyebilir. Hukuki takvim, taraflar belirli bir tarihte closing sözü vermeden önce belirlenmelidir.

7. Yatırım sözleşmesi, tespit edilen riskleri hukuki korumalara dönüştürmelidir

Due diligence riski tespit eder. Sözleşme ise riski kimin üstleneceğini belirlemelidir.

İşleme bağlı olarak belgeler Share Purchase Agreement (SPA), Asset Purchase Agreement (APA), Investment Agreement, Shareholders’ Agreement (SHA), sermaye artırımı belgeleri, finansman sözleşmeleri, teminat sözleşmeleri ve closing belgelerini içerebilir.

Ana sözleşme, diğer hususların yanı sıra fiyatı, representations & warranties (beyan ve garantiler), indemnities (tazmin yükümlülükleri), conditions precedent (ön koşullar), closing mechanics (closing işleyişi), sorumluluğun sınırlandırılmasını ve çıkış mekanizmalarını düzenlemelidir.

Sözleşme, başka bir işlemde kullanılmış standart bir modeli değil, gerçek yatırımı yansıtmalıdır.

8. Yapılandırılması gereken tek tutar fiyat değildir

Bir yatırım, satıcıya bir fiyat ödenmesinden fazlasını gerektirebilir.

Sermaye projeye sermaye katkısı, sermaye artırımı, şirkete verilen borç, banka finansmanı, grup içi finansman, ayni sermaye veya hibrit mekanizmalar yoluyla ulaşabilir.

Bu seçenekler birbirine eşdeğer değildir. Yatırımcının hakları, şirketin bilançosu, gelecekteki nakit akışları ve vergi yapısı üzerinde farklı etkiler doğurabilirler.

Bu nedenle hukuki bileşen, işlem finanse edilmeden önce vergi ve muhasebe analiziyle uyumlu hâle getirilmelidir.

9. Gerçek faydalanıcı yapısı şeffaf kalmalıdır

Bir yatırım, şirketin gerçek faydalanıcılarının yapısını da değiştirebilir.

Legea nr. 129/2019, bir değişiklik olduğunda gerçek faydalanıcıya ilişkin bilgilerin güncellenmesini öngörür; gerçek faydalanıcının kimlik bilgilerinde değişiklik olması hâlinde beyan, değişiklik tarihinden itibaren 15 gün içinde verilir. Kaynak: Legea nr. 129/2019, md. 56.

Uluslararası yapılar için bu, nihai kontrolü kullanan gerçek kişilere kadar tüm sahiplik zincirinin analiz edilmesini gerektirebilir.

Gerçek faydalanıcı; KYC, bankacılık, finansman, uyum (compliance) ve bazı durumlarda yatırımın yetkili makamlarca incelenmesi açısından da önemlidir.

10. Closing projenin sonu değildir

Yatırım tamamlandıktan sonra payların devrinin tescili, esas sözleşmenin değiştirilmesi, yöneticilerin güncellenmesi, gerçek faydalanıcının güncellenmesi, yeni yönetişim yapısının uygulanması, banka hesaplarına erişim, imza yetkilerinin değiştirilmesi, sözleşmelerin entegrasyonu, şirketin finansmanı, operasyonel yeniden yapılanma ve sözleşmeyle üstlenilen yükümlülüklerin yerine getirilmesi gündeme gelebilir.

İyi belgelenmiş bir işlem aynı zamanda uygulanabilir olmalıdır. Belgelerin imzalanmış olması yeterli değildir.

1. Yatırımın amacı
   ↓
2. Yapı
   ↓
3. Due diligence
   ↓
4. Müzakere & belgeler
   ↓
5. Onaylar
   ↓
6. Signing
   ↓
7. Closing
   ↓
8. Uygulama

11. BOSFORA bir yatırıma nasıl yaklaşır?

BOSFORA'da analiz şu soruyla başlamaz: “Hangi sözleşmeyi imzalamamız gerekiyor?”

Şu soruyla başlar: “Yatırımcı bu işlemle neyi elde etmek istiyor?”

Yanıta göre yatırım aracını, hedeflenen şirketi veya varlığı, ortaklık yapısını, due diligence'ı, işlemin biçimini, gerekli onayları, finansman mekanizmasını, sözleşme belgelerini ve closing sonrası uygulamayı analiz ederiz.

Hukuki bileşen daha sonra projenin vergi, muhasebe, finansman ve operasyonel yönleriyle uyumlu hâle getirilir.

Amaç yalnızca sözleşmenin imzalanması değildir. Amaç, yatırımın müzakere edildiği biçimde işleyebilmesidir. Projenizi konuşmak isterseniz bize yazın.

Sık sorulan sorular

Hukuki due diligence nedir?

Şirketin, varlıkların ve işlemle ilgili ilişkilerin hukuki durumunun analizidir. Amaç, yatırımın yapısını, fiyatını veya koşullarını etkileyebilecek riskleri tespit etmektir.

Share deal ile asset deal arasındaki fark nedir?

Share deal'de şirketteki paylar edinilir ve şirket, varlıklarına ve yükümlülüklerine sahip olmaya devam eder. Asset deal'de ise belirli varlıklar veya işletme unsurları doğrudan satın alınır ve her birinin devri kendi niteliğine göre analiz edilmelidir.

CEISD onayı her yabancı yatırım için zorunlu mudur?

Hayır. Rejim; yatırımın niteliğine, değerine, faaliyet alanına ve diğer yasal kriterlere göre uygulanır. OUG nr. 46/2022'nin 3. maddesinde öngörülen genel eşik 5 milyon EUR'dur, ancak bu eşiğin altındaki yatırımlar da bazı durumlarda incelenebilir.

Bir şirket satın alımı her zaman Rekabet Konseyi'ne (Consiliul Concurenței) bildirilmeli midir?

Hayır. Yükümlülük, bir ekonomik yoğunlaşmanın varlığına ve yasal eşiklerin karşılanmasına bağlıdır. İlgili eşikler, 10 milyon EUR'yu aşan toplam ciro ve ilgili teşebbüslerden en az ikisi için Romanya'da 4 milyon EUR'yu aşan cirodur.

Sözleşme, onaylar alınmadan önce imzalanabilir mi?

Bazı işlemlerde signing ve closing birbirinden ayrılır ve gerekli onayların alınması, sözleşmeye tamamlanma koşulu olarak eklenir. Kesin yapı, uygulanacak onay rejimine ve işlemin özelliklerine göre belirlenmelidir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir durumun hukuki, mali veya idari analizinin yerini tutmaz.

Son güncelleme: 23 Eylül 2026